Bar mitswa en bat mitswa: wat gebeurt er precies?

In het jodendom word je religieus volwassen als jongen met dertien jaar en als meisje met twaalf jaar. Vanaf dat moment ben je zelf verantwoordelijk voor het naleven van de joodse geboden. Die overgang heet bar mitswa voor jongens en bat mitswa voor meisjes, en wordt meestal gevierd met een dienst in de synagoge en een feest.

Bar en bat mitswa in het kort

Betekenis Zoon (bar) of dochter (bat) van het gebod
Leeftijd Jongens 13 jaar, meisjes 12 jaar
Hoogtepunt Voorlezen uit de Tora in de synagoge
Voorbereiding Vaak een jaar les, onder meer in Hebreeuws
Ook geschreven als Bar mitzwa, bar mitzvah, bat mitzvah

Wat betekent bar mitswa?

Bar mitswa betekent letterlijk zoon van het gebod. Strikt genomen is het geen ceremonie maar een status: een jongen wordt automatisch bar mitswa op zijn dertiende verjaardag volgens de joodse kalender, of er nu een feest is of niet. Vanaf dat moment telt hij mee voor de minjan, het minimum van tien volwassenen dat nodig is voor een gezamenlijke gebedsdienst. Hij draagt bij het ochtendgebed op doordeweekse dagen ook tefilien, gebedsriemen met kleine leren doosjes waarin Toraverzen zitten.

De dienst in de synagoge

Op de sjabbat na zijn verjaardag wordt de jongen in de synagoge voor het eerst opgeroepen om uit de Tora te lezen. Hij leest of zingt een stuk uit de wekelijkse Toralezing, vaak gevolgd door een stuk uit de profeten, de haftara. Omdat de Tora in het Hebreeuws is geschreven zonder klinkertekens en volgens een vaste melodie wordt gezongen, oefent hij daar maanden voor. Veel jongeren houden ook een korte toespraak over de tekst die ze hebben gelezen.

De bat mitswa voor meisjes

Meisjes worden volgens de joodse traditie eerder volwassen, met twaalf jaar. De bat mitswa als viering is veel jonger dan de bar mitswa. De eerste bekende openbare bat mitswa was in 1922 in New York, bij Judith Kaplan, de dochter van rabbijn Mordecai Kaplan. In liberale gemeenten lezen meisjes nu op dezelfde manier uit de Tora als jongens. In orthodoxe gemeenten wordt de bat mitswa anders gevierd, bijvoorbeeld met een toespraak of een studieproject, omdat vrouwen daar niet uit de Tora lezen tijdens de dienst.

Het feest

Na de dienst is er meestal een kiddoesj, een kleine ontvangst in de synagoge. Later volgt vaak een groter feest met familie en vrienden. In de Verenigde Staten kunnen die feesten uitgroeien tot complete bruiloftsachtige partijen. In Nederland gaat het meestal bescheidener. Gebruikelijke cadeaus zijn boeken, sieraden of geld, vaak in veelvouden van achttien. Dat getal staat in het Hebreeuws voor chai, leven.

Lees ook over joodse feesten als Jom Kipoer en Chanoeka, of bekijk het overzicht van de joodse feestdagen.

Cultuurwijs is een uitgave van Mindbogglingmedia B.V., Dokter van Deenweg 162, 8025 BM Zwolle. KvK 85952516.
Over de redactie · Redactioneel beleid · Colofon