Chanoeka is het joodse lichtfeest. Acht avonden lang steken joodse gezinnen kaarsjes aan, elke avond één meer. Het feest herdenkt de herinwijding van de Tempel in Jeruzalem, ruim 2.100 jaar geleden. Chanoeka valt in december, vaak rond dezelfde tijd als kerst, maar het heeft er verder niets mee te maken.
Chanoeka in het kort
| Chanoeka 2026 | Vanaf vrijdagavond 4 december tot en met zaterdag 12 december |
|---|---|
| Joodse datum | 25 kislev tot en met 2 of 3 tevet |
| Duur | Acht dagen |
| Ook geschreven als | Chanukka, Hanukkah |
| Symbool | De chanoekia, een kandelaar met negen armen |
Het verhaal van Chanoeka
In de tweede eeuw voor Christus hoorde Judea bij het rijk van de Seleuciden, een Grieks koninkrijk in het Midden-Oosten. Koning Antiochus IV verbood joodse gebruiken en liet in de Tempel in Jeruzalem een altaar voor Zeus plaatsen. Een groep joden, geleid door de priester Mattathias en zijn zoon Juda de Makkabeeër, kwam in opstand. In 164 voor Christus heroverden ze Jeruzalem en wijdden ze de Tempel opnieuw in. Chanoeka betekent inwijding.
Volgens de Talmoed vonden ze bij de herinwijding nog maar één kruikje zuivere olie voor de tempelkandelaar, genoeg voor één dag. De olie bleef echter acht dagen branden, precies de tijd die nodig was om nieuwe olie te maken. Daarom duurt Chanoeka acht dagen.
De chanoekia aansteken
De chanoekia heeft acht armen voor de acht avonden en een negende, de sjammasj of dienaar, waarmee de andere kaarsjes worden aangestoken. Op de eerste avond brandt er één lichtje, op de laatste avond acht. Daarbij worden zegenspreuken gezegd en liederen gezongen, zoals Maoz Tsoer. De chanoekia staat bij voorkeur bij het raam, zodat iedereen buiten het licht kan zien.
Eten en spelletjes
Omdat het verhaal om olie draait, eet je met Chanoeka in olie gebakken gerechten. In Nederland en Oost-Europa zijn dat vooral latkes, aardappelkoekjes, in Israël de soefganiot, oliebollen met jam. Kinderen spelen met de dreidel, een tolletje met vier Hebreeuwse letters. Die staan voor de zin nes gadol haja sjam: er gebeurde daar een groot wonder. Er wordt gespeeld om munten of chocolade munten, de gelt. Kinderen krijgen soms ook een klein cadeautje.
Is Chanoeka een belangrijke joodse feestdag?
In religieus opzicht is Chanoeka een klein feest. Je mag op de dagen gewoon werken, anders dan op hoogtijdagen als Jom Kipoer of Pesach. Doordat het in de donkere maand december valt, is het in Europa en Amerika wel een van de bekendste joodse feesten geworden. In verschillende Nederlandse steden wordt een grote chanoekia publiek aangestoken.
Meer joodse en andere feestdagen vind je in de kalender met alle feestdagen van 2027.