Het confucianisme is de leer van Confucius, een Chinese leraar die ongeveer 2.500 jaar geleden leefde. Het gaat minder over goden dan over hoe mensen met elkaar omgaan: binnen de familie, tussen heerser en onderdaan en tussen vrienden. Ruim tweeduizend jaar lang bepaalde het confucianisme het denken, het onderwijs en het bestuur in China, en het had grote invloed in Korea, Japan en Vietnam.
Confucianisme in het kort
| Grondlegger | Confucius (Kong Fuzi), circa 551-479 voor Christus |
|---|---|
| Ontstaan | De staat Lu, in het huidige Shandong in Oost-China |
| Belangrijkste tekst | De Analecten (Lunyu), uitspraken verzameld door zijn leerlingen |
| Kernbegrippen | Ren (menselijkheid), li (gepast gedrag), xiao (respect voor ouders) |
| Invloed | China, Korea, Japan, Vietnam en Taiwan |
Wie was Confucius?
Confucius heette in het Chinees Kong Qiu. De naam Confucius is de Latijnse versie van Kong Fuzi, meester Kong, die jezuïeten in de zestiende eeuw bedachten. Hij leefde in een tijd waarin China verdeeld was in rivaliserende staten en de oude orde verdween. Confucius werkte een tijd als ambtenaar, maar kreeg nooit de invloedrijke positie die hij zocht. Hij trok rond langs vorstenhoven en werd vooral bekend als leraar. Zijn leerlingen schreven na zijn dood zijn uitspraken op in de Analecten.
De kern van de leer
Volgens Confucius begint een goede samenleving bij goede mensen. Het belangrijkste begrip is ren, menselijkheid of welwillendheid. Een bekende uitspraak uit de Analecten komt neer op: doe een ander niet aan wat je zelf niet wilt dat jou wordt aangedaan. Het tweede begrip is li, de rituelen en omgangsvormen die het dagelijks leven ordenen, van begroetingen tot rouwgebruiken. Het derde is xiao, de plicht van kinderen om hun ouders te eren en te verzorgen, ook na hun dood.
Wie die deugden beoefent, is een junzi, een edel mens. Confucius bedoelde daarmee niet iemand van adel, maar iemand met een goed karakter. Dat ideaal moest ook voor heersers gelden: een vorst die het goede voorbeeld geeft, hoeft volgens Confucius weinig te straffen.
De vijf relaties
Het confucianisme beschrijft vijf basisrelaties: vorst en onderdaan, vader en zoon, man en vrouw, oudere en jongere broer, en vriend en vriend. In de eerste vier is er een rangorde, waarin de hogere zorg en een goed voorbeeld verschuldigd is en de lagere respect en trouw. Alleen tussen vrienden is de relatie gelijk.
Staatsleer en examens
Onder de Han-dynastie, vanaf de tweede eeuw voor Christus, werd het confucianisme de officiële leer van de Chinese staat. Ambtenaren werden later geselecteerd via examens over de confucianistische klassieken. Dat systeem bestond tot 1905. Onder Mao Zedong werd Confucius bestreden als symbool van het oude feodale China, maar sinds de jaren tachtig is hij in China weer volop te zien, onder meer in de naam van de Confucius Instituten.
Is het confucianisme een godsdienst?
Daarover verschillen de meningen. Confucius sprak weinig over goden en het hiernamaals. Toch zijn er tempels voor Confucius, wordt zijn geboortedag gevierd en speelt de verering van voorouders een grote rol. Veel mensen in China combineren confucianistische waarden met boeddhisme en taoïsme, zonder dat ze zichzelf aanhanger van één leer noemen.
Meer over Aziatische tradities en feesten, zoals Chinees Nieuwjaar, vind je in de kalender met alle feestdagen van 2027.