Het sikhisme is een geloof dat ruim vijfhonderd jaar geleden ontstond in de Punjab, een gebied dat nu verdeeld is tussen India en Pakistan. Met zo’n vijfentwintig tot dertig miljoen aanhangers is het een van de grotere godsdiensten ter wereld. Sikhs vallen buiten India vaak op door de tulband die veel mannen dragen.
Sikhisme in het kort
| Grondlegger | Guru Nanak (1469-1539) |
|---|---|
| Ontstaan | Punjab, eind vijftiende eeuw |
| Heilig boek | Guru Granth Sahib |
| Gebedshuis | Gurdwara |
| Heiligste plek | De Gouden Tempel (Harmandir Sahib) in Amritsar |
| Belangrijk feest | Vaisakhi, rond 14 april |
Guru Nanak en de tien goeroes
Het woord sikh betekent leerling. Guru Nanak werd geboren in een hindoeïstische familie en had volgens de overlevering rond zijn dertigste een religieuze ervaring. Daarna verkondigde hij dat er één God is en dat het onderscheid tussen hindoes en moslims voor God niet telt. Hij verzette zich tegen het kastenstelsel en tegen rituelen die volgens hem niets met oprecht geloof te maken hadden.
Na Guru Nanak volgden nog negen goeroes. De tiende, Guru Gobind Singh, bepaalde voor zijn dood in 1708 dat er geen menselijke goeroe meer zou komen. Sindsdien is het heilige boek, de Guru Granth Sahib, de eeuwige goeroe. In de gurdwara ligt het boek onder een baldakijn en wordt het met grote eerbied behandeld.
De vijf K’s
In 1699 stichtte Guru Gobind Singh de Khalsa, de gemeenschap van ingewijde sikhs. Wie daartoe toetreedt, draagt vijf geloofstekens die in het Punjabi allemaal met een k beginnen:
- kesh: ongeknipt haar,
- kangha: een houten kam,
- kara: een stalen armband,
- kachera: een katoenen onderbroek,
- kirpan: een kleine dolk, als teken van de plicht om zwakkeren te beschermen.
Waarom dragen sikhs een tulband?
Omdat ingewijde sikhs hun haar niet knippen, wikkelen ze het lange haar in een tulband, de dastar. De tulband staat ook voor gelijkheid: in het India van toen droegen alleen mensen van hoge komaf een tulband, en de goeroes wilden dat iedere sikh zich zo kon kleden. Veel vrouwen dragen ook een tulband of een sjaal. Mannelijke sikhs dragen de achternaam Singh, leeuw, en vrouwen Kaur, prinses, ook weer om kastenverschillen uit te wissen.
De langar
Elke gurdwara heeft een langar, een gaarkeuken waar iedereen gratis kan eten, ongeacht afkomst of geloof. Bezoekers zitten samen op de grond, als teken dat iedereen gelijk is. De keuken van de Gouden Tempel in Amritsar serveert elke dag tienduizenden maaltijden, gekookt door vrijwilligers.
Vaisakhi
Het belangrijkste feest is Vaisakhi, rond 14 april. Het was oorspronkelijk een oogstfeest in de Punjab, maar sikhs vieren dan vooral de stichting van de Khalsa in 1699. Er worden optochten gehouden, de nagar kirtan, met gezang uit het heilige boek. Je vindt Vaisakhi ook in de kalender met alle feestdagen van 2027.