Het Muiderslot staat aan de monding van de Vecht in Muiden, zo’n vijftien kilometer ten zuidoosten van Amsterdam. Het is een van de bekendste kastelen van Nederland, verbonden met twee grote namen: graaf Floris V, die er gevangen zat voordat hij werd vermoord, en de dichter P.C. Hooft, die er eeuwen later zijn vrienden ontving.
Muiderslot in het kort
| Plaats | Muiden (Noord-Holland), aan de monding van de Vecht |
|---|---|
| Gebouwd | Rond 1280–1285 door Floris V; herbouwd vanaf circa 1370 |
| Bekend van | De gevangenschap van Floris V (1296) en de Muiderkring van P.C. Hooft |
| Bijna verdwenen | In 1825 te koop gezet voor de sloop |
| Nu | Museum met kasteeltuinen |
Een tolkasteel van Floris V
Graaf Floris V van Holland liet het kasteel bouwen op de plek waar de Vecht in de toenmalige Zuiderzee uitkwam. Over het precieze jaar verschillen de bronnen: vaak wordt 1280 genoemd, het museum zelf spreekt van omstreeks 1285. De plek was goed gekozen. Het gebied lag op de grens van Holland en het Sticht Utrecht, en de Vecht was de handelsroute naar de stad Utrecht. Schepen die langskwamen, moesten tol betalen, en daar verdiende de graaf goed aan.
Floris was geliefd bij het gewone volk. Edelen noemden hem na zijn dood spottend “der keerlen god”, de god van de boeren, omdat hij zijn boeren zo goed zou hebben behandeld. Wat als scheldnaam bedoeld was, werd later een eretitel.
De moord op de graaf
Bij een deel van de adel lag Floris veel minder goed. In 1296 werd hij tijdens een valkenjacht overvallen door een groep edelen, onder wie Gijsbrecht van Amstel, Herman van Woerden en Gerard van Velsen. Zij sloten de graaf op in zijn eigen kasteel in Muiden. Boeren uit de omgeving probeerden hem te bevrijden. Toen de edelen na enkele dagen met hun gevangene naar een veiliger plek wilden vertrekken, werden ze door een woedende menigte tegengehouden. In paniek doodde Gerard van Velsen de graaf. Dat gebeurde op 27 juni 1296, buiten het kasteel, bij Muiderberg.
Rond die moord zijn veel verhalen ontstaan. Het bekendste wil dat Van Velsen persoonlijk wraak nam omdat Floris zijn vrouw zou hebben verkracht. Voor dat verhaal bestaat geen historisch bewijs; het lijkt eerder een latere verklaring voor de wreedheid van de daad. Ook over het einde van Van Velsen lopen de verhalen uiteen. Vast staat dat hij werd gegrepen en ter dood gebracht. Volgens één overlevering werd hij gevierendeeld, volgens een andere in een ton met spijkers door de straten gerold. De andere samenzweerders vluchtten naar het buitenland. De geschiedenis inspireerde liederen, boeken en toneelstukken, waarvan Vondels Gijsbrecht van Aemstel het beroemdste is.
Het kasteel zelf overleefde zijn bouwheer niet lang. In 1297 werd het veroverd door de bisschop van Utrecht en rond 1300 was er weinig meer van over. Het huidige Muiderslot dateert van de herbouw die omstreeks 1370 begon onder Albrecht van Beieren, graaf van Holland. Die herbouw gebeurde op dezelfde plek en volgens hetzelfde grondplan.
Hooft en de Muiderkring
In de zeventiende eeuw kreeg het slot een heel ander karakter. De dichter en geschiedschrijver Pieter Corneliszoon Hooft (1581–1647) werd drost van Muiden en baljuw van het Gooi. Vanaf 1609 bracht hij tientallen zomers op het kasteel door. Hij ontving er dichters, geleerden en kunstenaars, onder wie Joost van den Vondel, Constantijn Huygens en Maria Tesselschade Visscher. Dat gezelschap is later bekend geworden als de Muiderkring. Hooft liet ook de tuinen en de pruimenboomgaard uitbreiden.
Na Hoofts tijd ging het bergafwaarts. Het kasteel deed dienst als gevangenis en raakte aan het einde van de achttiende eeuw in verval. In 1825 werd het zelfs te koop aangeboden voor de sloop. Koning Willem I greep in en voorkwam dat. Het duurde daarna nog zo’n zeventig jaar voordat er genoeg geld was om het gebouw te restaureren.
Spookt het op het Muiderslot?
Een kasteel waar een graaf gevangen zat en waar later een gevangenis was, vraagt om spookverhalen. Toch is in de geraadpleegde bronnen geen oude sage te vinden over een geest die door het slot waart. Het museum speelt wel met de sfeer: rond Halloween organiseerde het nachtelijke rondleidingen over de duistere kant van de kasteelgeschiedenis, uitdrukkelijk niet bedoeld voor kleine kinderen. Wat daar verteld wordt, is geen bijgeloof maar geschiedenis, en die is op zichzelf al grimmig genoeg.
Wat is er te zien?
Het Muiderslot is een museum en voor publiek toegankelijk. De vertrekken zijn ingericht in de stijl van de zeventiende eeuw, de tijd van Hooft, en er is een verzameling wapens en harnassen. Bezoekers lopen onder meer door de Ridderzaal. Buiten liggen de kasteeltuinen, met een kruidentuin vol vergeten groenten en kruiden en een pruimenboomgaard die aan Hoofts tijd herinnert. Het museum organiseert geregeld activiteiten voor gezinnen, zoals weekenden rond ridders en ambachten. Het kasteel is bovendien een geliefd decor voor films en televisieseries die in de middeleeuwen spelen.
Bronnen: Muiderslot, Muiderslot: Floris V en het Muiderslot, Wikipedia: Muiden Castle, Wikipedia: Floris V. Laatst bijgewerkt: 10 oktober 2026.